Мархабат Байғұт - қазақ жазушысы

Жазушы туралы

Шығармашылық ерекшеліктері

Мархабат Байғұт қазақ прозасында шағын жанрдың шебері ретінде танылды. Оның әңгімелері мен повестері бір ғана тақырыпты ұстанады - адам мінезі, тағдыр, замана шындығы. Диалогтары тұрмыстық, кейіпкерлері таныс: жасанды қаһарман жоқ, тек нақты адамдар.

Тілі - оңтүстік қазақтың жатық сөйлеу мәнерінен өрілген. Күрделі конструкциялар жоқ. Оқырман мәтінге кедергісіз кіреді, себебі жазушы оқырманнан күш жұмсатпайды.

Қазақ әдебиетіндегі орны

Сыншылар Мархабат Байғұтты «оңтүстік мектептің» негізін қалаушылардың бірі деп атайды. «Бүгінгі заманның Бейімбеті» деген баға - оның прозасындағы халықтық бастаудың дәлелі. Шығармалары мектеп бағдарламасына енгізілген, бірақ бұл оны «оқулық жазушыға» айналдырған жоқ - стилі тірі.

Шығармашылық жолы

Романдары мен әңгімелері

Бірінші кітабы - «Шілде» жинағы - 1978 жылы жарық көрді. Содан бері отыздан астам кітап басылды. «Машаттағы махаббат», «Дауыстың түсі», «Алмағайып», «Қорғансыз жүрек», «Ақпандағы мысықтар» - әдеби мұрасының өзегі. «Жоғалған жұрнақ» повесі Желтоқсан оқиғасына арналған туынды ретінде ерекше орын алады.

2005 жылы «Қазығұрт» баспасы жазушының төрт томдық шығармалар жинағын шығарды. Бұл - қырық жылдық жұмыстың нәтижесі.

Мархабатнама - авторлық стиль

«Мархабатнама» - жолжазбалар мен эсселерді біріктіретін авторлық жанр. Мархабат Байғұт прозаны публицистикамен ұштастырды: «Аңсар» кітабы осы бағыттың үлгісі. Ол кейіпкерлері туралы да, өзі бастан кешкен сәттер туралы да бірдей ашық жазды.

Оңтүстік қазақтың бейнелі тіркестері мәтіннің негізгі материалы болды. Бұл - стилистикалық таңдау, кездейсоқтық емес.

Қоғамдық қызметі және туған жер

Қазақ тілі мен мәдениетіне үлесі

1985-2001 жылдары Жазушылар одағы облыстық бөлімшесін басқарды. 1993-1997 жылдары облыстың тіл басқармасының бастығы болды - бұл жылдар тіл саясаты үшін маңызды кезең еді. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2004), «Алаш» халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты (1996), Қазақстанның Құрметті журналисті (2009).

«Мархабат» журналының негізін қалады. Журнал бүгін де шығып тұр.

Оңтүстік Қазақстан және шабыт көздері

Мархабат Байғұт 1945 жылы Түркістан облысының Түлкібас ауданы, Пістелі ауылында туған. Бұл ауыл - барлық шығармашылығының бастауы. Ақсу-Жабағылы, Түркібас өңірі, Оңтүстіктің табиғаты мен адамдары шығармаларында нақты кеңістікке айналды.

«Таупістелі тағылымы» халықаралық конференциясы осы ауылда өтті. Туған жер оның үшін идеялық тірек болды - тақырыптарды іздеуге кетпеді, олар өзі келді.